ЦИВИЛ МЕДИА: Какви очекувања има Украина од Самитот на НАТО во Вилнус? Дали верувате дека НАТО ќе ја донесе одлуката на која се надева Украина?

ЛАРИСА ДИР: Украина треба да стане членка на НАТО – за сите сојузници на Украина тоа станува очигледно со секој изминат ден. Тоа го разбираат во Брисел и треба да се разбере и во главните градови на земјите-членки на НАТО. Нашиот Министер за надворешни работи, Дмитро Кулеба, истакна дека се движиме со крстосувачка брзина во евроатлантските процеси. Токму таква и треба да биде брзината, за да се спречат злосторствата на државата-терорист рф, која секојдневно врши ракетни напади врз Украина, убива Украинци, уништува украински земји.

Ова е егзистенцијална војна – Украина ја брани својата државност и својата суверена територија. Но, притоа треба да се земе предвид и дека Украина во оваа брутална војна го брани евроатлантскиот свет. Да, тие ни обезбедуваат оружје, ние сме благодарни на сите држави кои ѝ обезбедуваат на Украина вооружена поддршка. САД се држава број 1, според обезбедената помош, ја цениме Велика Британија, која прва обезбеди оружје со долг дострел. Се разбира, придонесот на Северна Македонија е бесценет. Министерот за надворешни работи на Република Северна Македонија, Бујар Османи, неодамна забележа дека Северна Македонија е на четвртото место меѓу земјите членки на НАТО по воена помош за Украина по глава на жител.

Украина високо ја цени поддршката на секоја држава-учесничка на „Контакт групата за одбрана на Украина“ (формат Рамштајн).

Секоја одлука на Владата на Северна Македонија за обезбедување на воена помош за одбрана на Украина е важна за нашата држава. Украина се надева дека Република Северна Македонија ќе ги поддржи сите одлуки поврзани со понатамошниот алгоритам за членство на Украина во НАТО.

Мнозинството разбира дека Самитот на НАТО во Вилнус треба да оди подалеку од одлуката на Букурештскиот самит во 2008 година. Украина е предност на НАТО, соодветно, треба да биде донесена одлука која ќе го забрза патот на Украина кон членство во НАТО.

Навраќајќи се на Вашето прашање во врска со верувањето во усвојување на посакуваната одлука за Украина – да, верувам дека одлуката за јасниот алгоритам за членство на Украина во НАТО и соодветните безбедносни гаранции ќе бидат усвоени, со оглед на тоа дека мора да се земе предвид рационалната реалност – пат за спречување на војните во Европа.

ЦИВИЛ МЕДИА: Знаеме дека Украина, со цел да обезбеди мир, во текот на повеќе изминати месеци активно ја промовира Формулата за Мир. Што има ново по ова прашање?

ЛАРИСА ДИР: Во право сте – да, Претседателот на Украина Володимир Зеленски уште во ноември минатата година, за време на самитот на Групата 20, ја претстави Формулата за Мир, составена од 10 точки: радијациона и нуклеарна безбедност; безбедност на храната; енергетска безбедност; ослободување на сите затвореници и депортирани; имплементација на Повелбата на ОН и обновување на територијалниот интегритет на Украина и светскиот поредок; повлекување на руските трупи и прекинување на воените дејствија; правда; запирање на екоцидот; спречување на ескалација; фиксирање на крајот на војната.

Ако се сеќавате, Самитот на Советот на Европа ја поддржа украинската Формула за Мир во својата конечна резолуција.

Претходно, на 23 февруари 2023 година, Генералното собрание на ОН ја поддржа резолуцијата во која е запишана Формулата за Мир на Претседателот на Украина Володимир Зеленски. рф, исто така, беше повикана веднаш да ги прекине воените дејствија и да ги повлече своите трупи од Украина во нејзините меѓународно признати граници.

Секоја точка од Формулата за Мир предвидува конкретни дејства и мерки. Украина им понуди на држави да одлучат за конкретна помош во врска со реализирање на секоја точка. Всушност, Формулата за Мир е основа за ставање крај на агресивната војна на рф. Во февруари 2023 година, оваа резолуција на Генералното собрание на ОН беше поддржана од 141 држава, односно Формулата за Мир доби убедлива поддршка, и во исто време Постојаната претставничка на САД во ОН истакна дека поддршката на Украина е поддршка на Повелбата на ОН.

Благодарни сме ѝ на Северна Македонија за поддршката и на резолуцијата на Генералното собрание на ОН и резолуцијата на Советот на Европа и се надеваме на учеството на Северна Македонија на претстојниот Самит на Формулата за Мир.

Ние ги цениме и ги разгледуваме сите предлози за враќање на мирот во Украина. Меѓутоа, украинската Формула за Мир е единствениот мировен план кој има поддршка од ОН. Затоа, токму овој украински план за постигнување мир мора да биде реализиран, бидејќи војната на рф против Украина сеуште трае на суверена украинска територија.

ЦИВИЛ МЕДИА: Украина активно го поттикнува создавањето на посебни безбедносни механизми – „тенковска коалиција“, „коалиција на борбени авиони“, коалиција „Patriot“, како и создавање на механизам за осуда на рф за злосторството агресија. Која е целта на формирање на коалиција за создавање на Специјален трибунал во врска со рф?

ЛАРИСА ДИР: Станува збор за создавање на институција – Специјален трибунал за да се осуди раководството на рф за злосторството агресија против Украина.

Вие знаете подобро од кој било за формирањето на Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија и Меѓународниот кривичен суд за Руанда. Двата специјални трибунали беа формирани со соодветни резолуции на Советот за безбедност на ОН.

Доколку државата-агресор рф е присутна во Советот за безбедност на ОН, таа најверојатно ќе го искористи правото на вето при соодветното гласање за формирање на Специјалниот трибунал. Државата-агресор рф продолжува незаконски да зазема место во Советот за безбедност на ОН, грубо кршејќи ја Повелбата на оваа универзална организација. Исто така, се сеќаваме и на фактот дека Меѓународниот кривичен суд издаде налог за апсење на шефот на државата-терорист рф во врска со илегалната депортација на украински деца на територијата на рф.

Сите што се приклучија на коалицијата за создавање на Специјален трибунал за осуда на рф за злосторството агресија против Украина несомнено ќе ја поддржат идејата да се изведат пред лицето на правдата оние кои го вршеле злосторството агресија.

Бидејќи моментално се дискутира за можните форми на формирање на Специјалниот трибунал, за Украина беше важно да се создаде коалиција – Core Group – од државни претставници за да се разработи конкретен механизам. Односно, Украина, користејќи меѓународно-правни средства за да ги заштити своите права, заедно со партнерите, со цел да се изведе рф пред лицето на правдата, работи на создавање на судско тело кое ќе има јурисдикција да го осуди злосторството агресија на рф против Украина.

Создадената коалиција постепено се проширува и нејзината работа денес е поврзана со дискутирање на правните прашања за создавање на Специјалниот трибунал. Република Северна Македонија се приклучи на оваа коалиција во април 2023 година и цврсто ја поддржува Украина и во ова прашање.

ЦИВИЛ МЕДИА: Речиси секојдневно, Украинците го почнуваат новиот ден со нови закани и предизвици. Кои сѐ опасности од агресивните дејствија на рф сега ескалираа за Украина?

ЛАРИСА ДИР: Покрај секојдневните ракетни и артилериски гранатирања, кои и онака се пеколни услови за нормален човечки живот, Украинците сега ги надминуваат последиците од уште еден акт на руски тероризам – разнесувањето на Каховската хидроцентрала. Разнесувањето на браната од руските злосторници е еколошки тероризам. Како резултат на тоа има човечки жртви, десетици поплавени населени места, стотици илјади луѓе кои немаат пристап до централизирано водоснабдување, под закана од исчезнување е природниот фонд.

Ова е страшна трагедија со далекусежни и долготрајни последици.

Украинците ги надминуваат ужасните последици од оваа катастрофа, но сметаат и на помошта од земјите партнери. На ист начин, сметаме на фактот дека меѓународната заедница ќе помогне да се направат напори за да се спречи нуклеарна катастрофа.

Знаете дека рф од почетокот на воената инвазија од големи размери во Украина, ја окупираше најголемата во Европа нуклеарна централа Запорижја, кршејќи ги и меѓународното право и нормите и стандардите за нуклеарна безбедност.

Непосредната закана од нуклеарен инцидент е создадена од руската милитаризација на нуклеарната централа Запорижја, особено преку минирањето. рф веќе се подготви за терористички акт на нуклеарната централа. русија треба да биде одвратена од нуклеарен криминал. Против рф како држава-терорист мора да се воведат зајакнати рестриктивни мерки, вклучувајќи ја и руската нуклеарна индустрија.

МААЕ се обидува да се справи со злосторничките намери на русите, но тоа е тешко. Ние сакаме да им помогнеме. На крајот на септември ќе се одржат избори за составот на Одборот на гувернери на МААЕ за периодот 2023-2025 година. Украина многу смета на поддршката на својата кандидатура од страна на сите држави, вклучително и Северна Македонија.

ЦИВИЛ МЕДИА: Дознаваме дека во ноември 2023 година во Украина ќе се одржи Меѓународен форум по повод 90-тата годишнина од Гладоморот од 1932-1933 година во Украина. Дали имате повеќе информации за овој Меѓународен форум?

ЛАРИСА ДИР: Планирано е овој Меѓународен форум да се одржи на Денот на сеќавање на жртвите на Гладоморот – 25 ноември 2023 година во Кијив со учество на претставници од високиот сегмент на странски земји, меѓународни организации, научници-истражувачи на Гладоморот, јавни организации.

Овој настан ќе биде многу важен за Украина.

Продолжува геноцидот врз Украинците од страна на државата-агресор рф. Државата-терорист рф сè уште не се откажала од својата цел – уништување на украинскиот народ, уништување на украинската државност. Секој ден рф убива, руинира, уништува, минира, насилно депортира украински деца на територијата на рф.

Злосторството геноцид-Гладомор од 1932-1933 година во Украина не беше казнето. Згора на тоа, ова злосторство беше прикриено со децении.

Најактивното признавање на Гладоморот од 1932-1933 година во Украина како геноцид започна дури по 2006 година, кога во Украина беше усвоен Законот за Гладоморот од 1932-1933 година во Украина.

Бројот на држави чии парламенти го признаа Гладоморот од 1932-1933 година во Украина како геноцид особено се зголеми по почетокот на инвазијата од големи размери на рф во Украина. Неодамна, на пример, само во текот на јуни 2023 година, Гладоморот од 1932-1933 година во Украина беше признат од парламентите на Луксембург, Словачка, Хрватска, поточно парламентот на Хрватска донесе таква одлука на 28 јуни 2023 година, на Денот на Уставот Украина.

Овој Меѓународен форум ќе стане еден вид платформа за свесност за Гладоморот, за разбирање на тоа дека рф останува држава која врши геноцид, како и за солидарност со Украина.

Моралната поддршка е многу потребна за Украинците. За да се бориме, за да преживееме. Се надеваме и на учество на раководството на Република Северна Македонија на овој Меѓународен форум, како и на одлука на Собранието за признавање на Гладоморот од 1932-1933 година во Украина како геноцид врз украинскиот народ.

***

CivilMedia: Які очікування має Україна від Вільнюського саміту НАТО? Чи вірите Ви, що НАТО прийме рішення, на яке сподівається Україна?

Лариса Дір: Україна має набути членство у НАТО – для всіх союзників України це стає очевидним з кожним днем. Це розуміють у Брюсселі і має бути зрозумілим і у столицях держав країн-членів НАТО. Наш Міністр закордонних справ Дмитро Кулеба зауважив, що у євроатлантичних процесах ми рухаємося з крейсерською швидкістю. Саме такою і має бути швидкість, щоб запобігти злочинам держави-терориста рф, яка щодня наносить ракетні удари по Україні, вбиває українців, спустошує українські землі.

Це екзистенційна війна – Україна захищає свою державність і свою суверенну територію. Але при цьому слід зважати і на те, що Україна у цій жорстокій війні також захищає євроатлантичний світ. Так, нам надають зброю, ми вдячні всім державам, які надають Україні збройну підтримку. США – держава номер 1 за наданою допомогою, цінуємо Великобританію, яка першою надала далекобійну зброю. Звісно безцінним є внесок Північної Македонії. Міністр закордонних справ Республіки Північна Македонія Буяр Османі нещодавно зазначив, що Північна Македонія є четвертою між країнами-членами НАТО у військовій допомозі Україні в розрахунку на душу населення.

Україна високо цінує підтримку кожної держави-учасниці «Контактної групи з питань оборони України» (формату Рамштайн).

Кожне рішення Уряду Північної Македонії про надання воєнної допомоги для оборони України – є важливим для нашої держави. Україна має надію, що РПМ підтримає усі рішення, пов’язані з подальшим алгоритмом набуття членства України в НАТО. Більшість розуміє, що Вільнюський саміт НАТО має вийти за межі рішення Бухареського саміту 2008 року. Україна – це актив НАТО, відповідно має бути ухвалено рішення, яке прискорить шлях України до членства в НАТО.

Повертаючись до Вашого запитання щодо віри у прийняття бажаного рішення для України – так, вірю, що рішення щодо чіткого алгоритму членства України в НАТО і відповідних безпекових гарантій буде прийнято, оскільки має враховуватися раціональна реальність – шлях запобігти війнам у Європі.

CivilMedia: Нам відомо, що Україна для забезпечення миру вже протягом багатьох місяців активно просуває Формулу Миру, які є зрушення у цьому плані? 

Лариса Дір: Ви маєте рацію – так, Президент України Володимир Зеленський ще минулого листопада, під час саміту Групи-20 презентував Формулу Миру, що складається з 10 пунктів: радіація і ядерна безпека; продовольча безпека; енергетична безпека; звільнення всіх полонених і депортованих; виконання статуту ООН і відновлення територіальної цілісності України та світового порядку; виведення російських військ і припинення бойових дій; справедливість; припинення екоциду; недопущення ескалації; фіксація закінчення війни.

Якщо Ви пам’ятаєте – Саміт Ради Європи підтримав українську Формулу Миру у своїй підсумковій резолюції.

Раніше, 23 лютого 2023 року Генеральна Асамблея ООН підтримала резолюцію, в якій закріплено Формулу Миру Президента України В.Зеленського. рф також було закликано негайно припинити бойові дії та вивести свої війська з України в межах міжнародно визнаних кордонів.

Кожен пункт Формули Миру передбачає конкретні дії і заходи. Україна запропонувала державам визначитися з конкретною допомогою щодо реалізації кожного пункту. Власне кажучи, Формула Миру є базою для того, щоб агресивна війна рф закінчилася. У лютому 2023 році цю резолюцію Генеральної Асамблеї ООН підтримала 141 держава, тобто Формула Миру отримала переконливу підтримку, і тоді ж Постійна представниця США при ООН зазначила, що підтримка України є підтримкою статуту ООН.

Ми вдячні Північній Македонії за підтримку і резолюції ГА ООН, і резолюції Ради Європи, і сподіваємося на участь Північної Македонії у Саміті Формули Миру, який заплановано до проведення.

Ми цінуємо й розглядаємо всі пропозиції щодо відновлення миру в Україні. Проте саме українська Формула Миру є єдиним мирним планом, який має підтримку ООН. Тож саме цей український план досягнення миру має бути реалізовано, адже війна рф проти України триває на суверенній Українській території.

CivilMedia: Україна активно спонукає до створення своєрідних безпекових механізмів – «танкової коаліції», «коаліції винищувачів», коаліції «Patriot», а також створення механізму засудження рф за злочин агресії. Яка мета започаткування коаліції зі створення Спеціального трибуналу щодо рф?

Лариса Дір: Йдеться про створення інституції – Спеціального трибуналу, щоб засудити керівництво рф за злочин агресії проти України.

Вам, як нікому, відомо про створення свого часу Міжнародного кримінального трибуналу щодо колишньої Югославії та Міжнародного кримінального трибуналу щодо Руанди. Обидва спеціальні трибунали були створені відповідними резолюціями Ради Безпеки ООН. За наявності у складі РБ ООН держави-агресора рф, остання, скоріш за все, використає право вето при відповідному голосуванні щодо створення Спеціального трибуналу. Держава-агресор рф продовжує незаконно займати місце у РБ ООН, грубо порушуючи Статут цієї універсальної організації. Також пам’ятаємо про той факт, що на самого очільника держави-терориста рф Міжнародний кримінальний суд видав ордер на арешт у зв’язку з незаконною депортацією українських дітей на територію рф. 

Всі, хто приєднався до коаліції зі створення Спеціального трибуналу для засудження рф за злочин агресії проти України – беззаперечно підтримають ідею притягнення до відповідальності тих, хто вчинив злочин агресії.

Оскільки зараз відбувається обговорення можливих форм започаткування Спеціального трибуналу, для України важливим було створення коаліції – Core Group, представників держав для напрацювання конкретного механізму. Тобто Україна, використовуючи міжнародно-правові засоби захисту своїх прав, разом з партнерами, з метою притягнення рф до відповідальності, працює над створенням судового органу, який би мав юрисдикцію щодо засудження злочину агресії рф проти України.

Створена коаліція поступово розширюється і її робота на сьогодні пов’язана з обговоренням правових питань створення Спеціального трибуналу. Республіка Північна Македонія у квітні 2023 року приєдналася до цієї коаліції і твердо підтримує Україну і в цьому питанні.

CivilMedia: Майже щодня українці зустрічають новий день з новими загрозами і викликами. Які зараз небезпеки з боку рф загострилися для України?

Лариса Дір: Крім щоденних ракетних та артилерійських обстрілів, що вже є пекельними умовами для нормального життя людини, українці зараз долають наслідки чергового акту російського тероризму – підрив Каховської гідроелектростанції. Підрив дамби російськими злочинцями є екологічним тероризмом. Як результат – людські жертви, десятки затоплених населених пунктів, сотні тисяч людей, які не мають доступу до централізованого водопостачання, під загрозою зникнення природно-заповідного фонду.

Це жахлива трагедія з масштабними і довготривалими наслідками.

Українці долають жахливі наслідки цієї катастрофи, але й розраховують на допомогу країн-партнерів. Точно так ми розраховуємо і на те, що міжнародна спільнота допоможе докласти зусиль щодо недопущення ядерної катастрофи.

Вам відомо, що рф з початку широкомасштабного військового вторгнення в Україну окупувала найбільшу в Європі Запорізьку атомну електростанцію, порушуючи і міжнародне право, і норми і стандарти ядерної безпеки.

Безпосередня загроза ядерного інциденту створюються через мілітаризацію росією Запорізької атомної електростанції, зокрема через мінування. рф вже приготувалася до терористичного акту на атомній електростанції. росію потрібно відмовити від ядерного злочину. До рф як держави-терориста мають бути запроваджені посилені обмежувальні заходи, у тому числі, до російської атомної галузі.

МАГАТЕ намагається впоратися зі злочинними намірами росіян, але це важко. Ми хочемо допомогти їм. Наприкінці вересня відбудуться вибори до складу Ради Керуючих МАГАТЕ на період 2023-2025 років. Україна дуже розраховує на підтримку своєї кандидатури з боку усіх держав, включаючи Північну Македонію.

CivilMedia: Чули, що у листопаді 2023 року в Україні відбудеться Міжнародний форум до 90-х роковин Голодомору 1932-1933 років в Україні. Чи маєте більше інформації про цей Міжнародний форум?

Лариса Дір: Планується, що цей Міжнародний форум відбудеться у День пам’яті жертв Голодоморів – 25 листопада 2023 року у Києві за участі представників високого сегменту іноземних держав, міжнародних організацій, науковців-дослідників Голодомору, громадських організацій.

Цей захід буде дуже важливий для України.

Геноцид українців продовжується державою-агресором рф. Держава-терорист рф все ще не відмовилася від своєї мети – знищення Українського народу, знищення Української Державності. Щодня рф вбиває, руйнує, нищить, мінує, насильно депортує Українських дітей на територію рф.

Злочин Геноциду-Голодомору 1932-1933 років в Україні не було покарано. Більше того, цей злочин замовчувався десятиліттями.

Найбільш активне визнання Голодомору 1932-1933 років в Україні геноцидом почалося лише після 2006 року, коли в Україні було прийнято Закон «Про Голодомор 1932-1933 років в Україні».

Кількість держав, парламенти яких визнали Голодомор 1932-1933 років в Україні геноцидом, особливо збільшилася після початку широкомасштабного вторгнення рф в Україну. Нещодавно, наприклад, лише протягом червня 2023 року Голодомор 1932-1933 років в Україні визнали парламенти Люксембургу, Словаччини, Хорватії, зокрема парламент Хорватії таке рішення ухвалив 28 червня 2023 року – у День Конституції України.

Цей Міжнародний форум стане своєрідним майданчиком для обізнаності про Голодомор, для розуміння того, що рф залишається державою, яка вчиняє геноцид, та для солідарності з Україною.

Дуже потрібна моральна підтримка для Українців. Щоб боротися, щоб вижити. Сподіваємося і на участь керівництва Республіки Північна Македонія у цьому Міжнародному форумі, і на рішення Собранія про визнання Голодомору 1932-1933 років в Україні геноцидом Українського народу.

***

CIVIL MEDIA: Çfarë pritshmërish ka Ukraina nga Samiti i NATO-s në Vilnius? A besoni se NATO do të marrë vendimin që shpreson Ukraina?

LARISA DIR: Ukraina duhet të bëhet anëtare e NATO-s – për të gjithë aleatët e Ukrainës kjo bëhet e qartë çdo ditë që kalon. Këtë e kuptojnë në Bruksel dhe duhet kuptuar edhe në kryeqytetet e vendeve anëtare të NATO-s. Ministri ynë i Jashtëm, Dmytro Kuleba, theksoi se ne po ecim me shpejtësi lundrimi në proceset euroatlantike. Pikërisht kjo duhet të jetë shpejtësia, për të parandaluar krimet e shtetit terrorist Federatës Ruse, i cili çdo ditë kryen sulme me raketa në Ukrainë, vret ukrainas, shkatërron tokat ukrainase.

Kjo është një luftë për ekzistencë – Ukraina po mbron shtetësinë dhe territorin e saj sovran. Por, duhet pasur parasysh edhe fakti që Ukraina po mbron botën euroatlantike në këtë luftë brutale. Po, ata na japin armë, ne u jemi mirënjohës të gjitha vendeve që i ofrojnë Ukrainës mbështetje të armatosur. SHBA është vendi numër 1, përsa i përket ndihmave të ofruara vlerësojmë Britaninë e Madhe, e cila ishte e para që dha armë me rreze të gjatë. Sigurisht, kontributi i Maqedonisë së Veriut është i çmuar. Ministri i Punëve të Jashtme të Republikës së Maqedonisë së Veriut, Bujar Osmani, së fundi vuri në dukje se Maqedonia e Veriut është në vendin e katërt në mesin e vendeve anëtare të NATO-s sa i përket ndihmës ushtarake për Ukrainën për kokë banori.

Ukraina vlerëson shumë mbështetjen e secilit shtet pjesëmarrës në “Grupin e Kontaktit për Mbrojtjen e Ukrainës” (format Ramstein).

Çdo vendim i Qeverisë së Maqedonisë së Veriut për të ofruar ndihmë ushtarake për mbrojtjen e Ukrainës është i rëndësishëm për vendin tonë. Ukraina shpreson se Republika e Maqedonisë së Veriut do të mbështesë të gjitha vendimet në lidhje me algoritmin e mëtejshëm për anëtarësimin e Ukrainës në NATO.

Shumica e kupton se Samiti i NATO-s në Vilnius duhet të shkojë përtej vendimit të Samitit të Bukureshtit në vitin 2008. Ukraina është një pasuri e NATO-s, në përputhje me rrethanat, duhet të merret një vendim që do të përshpejtojë rrugën e Ukrainës drejt anëtarësimit në NATO.

Duke iu rikthyer pyetjes suaj në lidhje me besimin në miratimin e vendimit të dëshiruar për Ukrainën – po, besoj se vendimi për algoritmin e qartë për anëtarësimin e Ukrainës në NATO dhe garancitë përkatëse të sigurisë do të miratohen, duke qenë se duhet të merret parasysh arsyeja, realiteti i llogarisë – një mënyrë për të parandaluar luftërat në Evropë.

CIVIL MEDIA: Ne e dimë se Ukraina, për të siguruar paqen, ka promovuar në mënyrë aktive Formulën e Paqes gjatë disa muajve të fundit. Çfarë ka të re për këtë çështje?

LARISA DIR: Keni të drejtë – po, Presidenti i Ukrainës Volodymyr Zelensky në nëntor të vitit të kaluar, gjatë Samitit të Grupit 20, prezantoi Formulën për Paqe, e përbërë nga 10 pika: rrezatimi dhe siguria bërthamore; Siguria e ushqimit; siguria energjetike; lirimin e të gjithë të burgosurve dhe të dëbuarve; zbatimin e Kartës së OKB-së dhe rivendosjen e integritetit territorial të Ukrainës dhe rendit botëror; tërheqja e trupave ruse dhe ndërprerja e armiqësive; drejtësia; ndalimi i ekocidit; parandalimi i përshkallëzimit; duke rregulluar fundin e luftës.

Nëse ju kujtohet, Samiti i Këshillit të Evropës mbështeti Formulën e Paqes të Ukrainës në rezolutën e saj përfundimtare.

Më parë, më 23 shkurt 2023, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së mbështeti rezolutën në të cilën u regjistrua Formula për Paqe e Presidentit të Ukrainës Volodymyr Zelensky. Rusisë iu kërkua gjithashtu që të ndërpresë menjëherë armiqësitë dhe të tërheqë trupat e saj nga Ukraina brenda kufijve të saj të njohur ndërkombëtarisht.

Çdo pikë e Formulës së Paqes parashikon veprime dhe masa specifike. Ukraina u ofroi shteteve që të vendosnin për ndihmën konkrete në lidhje me realizimin e secilës pikë. Në fakt, Formula e Paqes është baza për t’i dhënë fund luftës agresive të Federatës Ruse. Në shkurt 2023, kjo rezolutë e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së u mbështet nga 141 vende, domethënë Formula për Paqe mori mbështetje dërrmuese, dhe në të njëjtën kohë Përfaqësuesi i Përhershëm i SHBA-së në OKB theksoi se mbështetja e Ukrainës është mbështetja e Kartës së OKB-së.

Ne i jemi mirënjohës Maqedonisë së Veriut për mbështetjen si për Rezolutën e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së dhe Rezolutën e Këshillit të Evropës, si dhe shpresojmë në pjesëmarrjen e Maqedonisë së Veriut në Samitin e ardhshëm të Formulës për Paqe.

Ne vlerësojmë dhe shqyrtojmë të gjitha propozimet për të rivendosur paqen në Ukrainë. Megjithatë, Formula e Ukrainës për Paqe është i vetmi plan paqeje që ka mbështetjen e OKB-së. Prandaj, është pikërisht ky plan ukrainas për arritjen e paqes që duhet të zbatohet, sepse lufta e Federatës Ruse kundër Ukrainës është ende në vazhdim në territorin sovran të Ukrainës.

CIVIL MEDIA: Ukraina inkurajon në mënyrë aktive krijimin e mekanizmave specialë të sigurisë – “koalicioni i tankeve”, “koalicioni i avionëve luftarakë”, koalicioni “Patriot”, si dhe krijimin e një mekanizmi për të dënuar Federatën Ruse për agresionin. Cili është qëllimi i formimit të një koalicioni për krijimin e një Tribunali Special në lidhje me Federatën Ruse?

LARISA DIR: Po flasim për krijimin e një institucioni – një Gjykate Speciale për të dënuar udhëheqjen e Federatës Ruse për krimin e agresionit kundër Ukrainës.

Ju e dini më mirë se kushdo për themelimin e Gjykatës Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë dhe Tribunalit Penal Ndërkombëtar për Ruandën. Dy gjykatat speciale u krijuan me rezoluta përkatëse të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Nëse shteti agresor Rusia është e pranishme në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, ajo ndoshta do të përdorë të drejtën e vetos në votën e duhur për krijimin e Gjykatës Speciale. Shteti agresor Federata Ruse vazhdon të zërë ilegalisht një vend në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, duke shkelur rëndë Kartën e kësaj organizate universale. Kujtojmë gjithashtu faktin se Gjykata Penale Ndërkombëtare lëshoi një urdhër arresti për kreun e shtetit terrorist, Federatën Ruse në lidhje me deportimin e paligjshëm të fëmijëve ukrainas në territorin e Federatës Ruse.

Të gjithë ata që iu bashkuan koalicionit për krijimin e një Gjykate Speciale për dënimin e Federatës Ruse për krimin e agresionit kundër Ukrainës, padyshim do të mbështesin idenë për të vënë para drejtësisë ata që kryen krimin e agresionin.

Meqenëse format e mundshme të formimit të Gjykatës Speciale janë duke u diskutuar aktualisht, ishte e rëndësishme që Ukraina të krijonte një koalicion – Grupi Bërthamë – i përfaqësuesve të shtetit për të krijuar një mekanizëm konkret. Domethënë, Ukraina, duke përdorur mjete juridike ndërkombëtare për të mbrojtur të drejtat e saj, së bashku me partnerët, për të sjellë Federatën Ruse para drejtësisë, po punon për krijimin e një organi gjyqësor që do të ketë juridiksion për të dënuar krimin dhe agresionin e Federatës Ruse kundër Ukrainë.

Koalicioni i krijuar gradualisht po zgjerohet dhe puna e tij sot lidhet me diskutimin e çështjeve ligjore për krijimin e Gjykatës Speciale. Republika e Maqedonisë së Veriut iu bashkua këtij koalicioni në prill 2023 dhe mbështet fuqishëm Ukrainën edhe në këtë çështje.

CIVIL MEDIA: Pothuajse çdo ditë, ukrainasit e nisin ditën e re me kërcënime dhe sfida të reja. Cilat janë rreziqet e veprimeve agresive të Federatës Ruse që janë përshkallëzuar tani për Ukrainën?

LARISA DIR: Përveç granatimeve të përditshme me raketa dhe artileri, të cilat gjithsesi janë kushte djallëzore për jetën normale njerëzore, ukrainasit tani po kapërcejnë pasojat e një akti tjetër të terrorizmit rus – hedhjen në erë të hidrocentralit të Kakhovës. Hedhja në erë e digës nga kriminelët rusë është terrorizëm mjedisor. Si rezultat, ka viktima njerëzore, dhjetëra vendbanime të përmbytura, qindra mijëra njerëz që nuk kanë akses në furnizimin me ujë të pijshlm, fondi natyror është në rrezik zhdukjeje.

Kjo është një tragjedi e tmerrshme me pasoja të mëdha dhe afatgjata.

Ukrainasit po i kapërcejnë pasojat e tmerrshme të kësaj fatkeqësie, por llogarisin edhe në ndihmën e vendeve partnere. Në të njëjtën mënyrë, ne mbështetemi në faktin se komuniteti ndërkombëtar do të ndihmojë në përpjekjet për të parandaluar një fatkeqësi bërthamore.

Ju e dini se që nga fillimi i pushtimit ushtarak në shkallë të gjerë të Ukrainës, Federata Ruse ka pushtuar termocentralin më të madh bërthamor në Evropë, Zaporizhya, në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe normat dhe standardet e sigurisë bërthamore.

Kërcënimi i menjëhershëm i një incidenti bërthamor krijohet nga militarizimi i centralit bërthamor të Zaporizhya nga Rusia, veçanërisht përmes shpërthimit. Rusia tashmë është përgatitur për një akt terrorist në termocentralin bërthamor. Rusia duhet të frenohet nga krimi bërthamor. Masa të forcuara kufizuese duhet të futen kundër Federatës Ruse si një shtet terrorist, duke përfshirë industrinë bërthamore ruse.

IAEA po përpiqet të merret me synimet kriminale të rusëve, por është e vështirë. Ne duam t’i ndihmojmë ata. Në fund të shtatorit do të mbahen zgjedhjet për përbërjen e Bordit të Guvernatorëve të IAEA për periudhën 2023-2025. Ukraina mbështetet shumë në mbështetjen e kandidaturës së saj nga të gjitha vendet, përfshirë Maqedoninë e Veriut.

CIVIL MEDIA: Mësojmë se në nëntor 2023 do të mbahet një Forum Ndërkombëtar në Ukrainë me rastin e 90-vjetorit të urisë së viteve 1932-1933 në Ukrainë. A keni më shumë informacion rreth këtij Forumi Ndërkombëtar?

LARISA DIR: Ky Forum Ndërkombëtar është planifikuar të mbahet në Ditën e Përkujtimit të Viktimave të Urisë – 25 Nëntor 2023 në Kiev me pjesëmarrjen e përfaqësuesve nga segmenti i lartë i vendeve të huaja, organizata ndërkombëtare, shkencëtarë-studiues të Uria, organizatat publike.

Kjo ngjarje do të jetë shumë e rëndësishme për Ukrainën.

Gjenocidi kundër ukrainasve nga shteti agresor Federata Ruse vazhdon. Shteti terrorist i Federatës Ruse ende nuk ka hequr dorë nga qëllimi i tij – shkatërrimi i popullit ukrainas, shkatërrimi i shtetësisë ukrainase. Çdo ditë Federata Ruse vret, rrënon, shkatërron, minon, deporton me forcë fëmijë ukrainas në territorin e Federatës Ruse.

Krimi i gjenocidit-Uria e viteve 1932-1933 në Ukrainë nuk u dënua. Për më tepër, ky krim u mbulua për dekada.

Njohja më aktive e urisë së viteve 1932-1933 në Ukrainë si gjenocid filloi vetëm pas vitit 2006, kur në Ukrainë u miratua Ligji për urinë i viteve 1932-1933.

Numri i vendeve, parlamentet e të cilave njohën urinë e Ukrainës 1932-1933 si gjenocid, u rrit veçanërisht pas fillimit të pushtimit rus në shkallë të gjerë të Ukrainës. Kohët e fundit, për shembull, vetëm gjatë qershorit 2023, uria e viteve 1932-1933 në Ukrainë u njoh nga parlamentet e Luksemburgut, Sllovakisë, Kroacisë, përkatësisht parlamenti i Kroacisë mori një vendim të tillë më 28 qershor 2023, në ditën e Kushtetutës së Ukrainës.

Ky Forum Ndërkombëtar do të bëhet një lloj platforme për ndërgjegjësimin për urinë, për të kuptuar se Federata Ruse mbetet një shtet që kryen gjenocid, si dhe për solidaritet me Ukrainën.

Mbështetja morale është shumë e nevojshme për ukrainasit. Për të luftuar, për të mbijetuar. Shpresojmë gjithashtu në pjesëmarrjen e udhëheqjes së Republikës së Maqedonisë së Veriut në këtë Forum Ndërkombëtar, si dhe në një vendim të Kuvendit për të njohur urinë e viteve 1932-1933 në Ukrainë si gjenocid kundër popullit ukrainas.