Денес, 24 октомври, светот го одбележува Денот на Обединетите Нации. Токму на овој ден во 1945 година стапи во сила Повелбата на ОН, која имаше за цел да ги постави темелите на меѓународниот поредок што ќе го заштити човештвото од ужасите на војната, ќе го утврди владеењето на меѓународното право и почитувањето на човековите права и ќе го поттикне развојот на соработката меѓу државите.
Поминаа осумдесет и една година откако Украина, заедно со другите држави основачи на ОН, го изрази историскиот избор во полза на правото и дијалогот наместо силата и конфронтацијата. Сепак, оваа определба не стана водилка во постапувањето на сите држави.
Денес светот повторно се соочува со предизвици што ја доведуваат во прашање способноста на меѓународната заедница ефикасно да одговори на агресијата, тешките прекршувања на човековите права и обидите за уривање на меѓународниот поредок. Прашањата со кои се соочуваа државите во 1945 година остануваат актуелни: што може да го запре агресорот и како да се обезбеди меѓународното право да биде задолжително за сите без исклучок?
За Украина, значењето на ОН не се сведува само на членството во оваа организација. Украина е една од нејзините основачи и со децении активно учествуваше во создавањето и развојот на системот на меѓународна соработка. Во рамките на подготовката на Повелбата на ОН, Украина го предводеше процесот на изработка на Преамбулата и Поглавјето I „Цели и начела“. Украина беше меѓу земјите што дадоа најголем придонес во мировните операции на ОН, а украинските „сини шлемови“ заслужија почит и признание на различни континенти. Украина повеќепати беше избирана во клучните органи на ОН, вклучително и во Советот за безбедност. И што е најважно, Украина секогаш се придржувала до начелата врз кои се темели Повелбата на ОН.
Денес Украина е принудена на сопствената земја да ги брани токму оние начела за чија заштита беа создадени ОН. Вооружената агресија на Руската Федерација против Украина, која започна во февруари 2014 година, а во февруари 2022 година прерасна во инвазија од целосен обем, стана еден од најсериозните предизвици за меѓународниот мир и безбедност од основањето на Организацијата. Истовремено, таа ја покажа важноста на меѓународната солидарност и потврди дека начелата на Повелбата на ОН и понатаму се релевантни.
Од почетокот на инвазијата од целосен обем, Генералното собрание на ОН повеќепати ја потврди својата посветеност на начелата на суверена еднаквост на државите, територијален интегритет и недозволивост на освојувачка војна. Резолуциите усвоени со убедливо мнозинство од државите членки претставуваат силна потврда за меѓународната поддршка на Украина и јасен сигнал дека обидите за менување на меѓународно признатите граници со сила се неприфатливи.
Важен придонес во поддршката на Украина даваат и бројните институции од системот на ОН, кои продолжуваат да им обезбедуваат помош неопходна за живот на милиони Украинци во услови на тековната вооружена агресија на РФ, како и да ја поддржуваат обновата на локалните заедници, социјалните програми, енергетската отпорност, образованието и здравството. Само во првата половина на 2026 година, повеќе од три милиони луѓе добија хуманитарна помош.
Подеднакво важна е и работата на органите и механизмите на ОН во областа на заштитата на човековите права. Работата на надлежните мисии за документирање на прекршувањата на меѓународното хуманитарно право обезбедува независно и непристрасно документирање на руските злосторства во Украина, придонесува за зачувување на доказите и создава важна основа за идно утврдување на одговорноста на виновниците.
Благодарни сме им на сите што стојат зад оваа работа: вработените во системот на ОН, хуманитарните тимови, државите и партнерите кои обезбедуваат ресурси, го бранат меѓународното право и придонесуваат вниманието на светот да остане насочено кон Украина. Зад овие напори стои не само меѓународната солидарност, туку и спасени човечки животи.
Истовремено, руската вооружена агресија против Украина стана еден од најубедливите докази за постојните слабости на системот за колективна безбедност. Држава која грубо ги прекршува основните начела на Повелбата на ОН, истовремено незаконски го зазема местото на поранешниот СССР во Советот за безбедност и го користи правото на вето за да блокира ефикасен одговор на агресијата. Оваа состојба ја поткопува довербата во целата Организација и укажува на неопходноста од понатамошна реформа на ОН, пред сè на Советот за безбедност, со цел да се зголеми неговата ефикасност, да се обезбеди поправедна застапеност и да се обнови способноста за одговор на современите предизвици за меѓународниот мир и безбедност.
Токму затоа, главната желба по повод Денот на ОН, а воедно и заедничка задача, треба да биде обновувањето на почитувањето на Повелбата на ОН и доследното придржување до начелата и нормите на меѓународното право утврдени во неа.
На Денот на Обединетите Нации, Украина ја потврдува својата посветеност на целите и начелата на Повелбата на ОН. Како држава основач на Организацијата и новоизбрана членка на Советот за човекови права на ОН за периодот 2027–2029 година, Украина и понатаму ќе работи заедно со меѓународните партнери за афирмација на меѓународното право, заштита на човековите права и постигнување сеопфатен, праведен и траен мир во Украина и во светот.